Công nghiệp vật liệu giữ vai trò nền tảng đối với sự phát triển của nền kinh tế, là đầu vào quan trọng của nhiều ngành sản xuất, xây dựng, cơ khí chế tạo, đóng tàu và công nghiệp công nghệ cao. Năng lực sản xuất vật liệu không chỉ quyết định khả năng đáp ứng nhu cầu trong nước mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến sức cạnh tranh, mức độ tự chủ và vị thế của nền kinh tế trong chuỗi giá trị toàn cầu. Vì vậy, phát triển công nghiệp vật liệu theo hướng hiện đại, làm chủ công nghệ, gia tăng giá trị và thân thiện với môi trường là yêu cầu có ý nghĩa chiến lược trong tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.

Thường trực Ban Bí thư Trần Cẩm Tú. (Ảnh: DUY LINH)

Kết luận số 83-KL/TW ngày 08/8/2026 của Bộ Chính trị về công nghiệp vật liệu Việt Nam đặt ra yêu cầu đổi mới mạnh mẽ tư duy phát triển, khai thác hiệu quả tiềm năng, lợi thế, đồng thời nâng cao năng lực nghiên cứu, sản xuất và ứng dụng công nghệ. Cụ thể hóa định hướng đó, Chương trình hành động số 40-CTr/TU ngày 09/10/2026 của Ban Thường vụ Thành ủy Hải Phòng xác định những nhiệm vụ, giải pháp nhằm phát triển công nghiệp vật liệu theo hướng hiện đại, công nghệ cao, tạo giá trị gia tăng lớn, gắn với hệ thống cảng biển, logistics, khu kinh tế và các khu, cụm công nghiệp trên địa bàn thành phố.

Điều cốt lõi của định hướng này không đơn thuần là mở rộng quy mô sản xuất, mà là tạo ra sự chuyển biến về chất trong toàn bộ quá trình phát triển. Từ chỗ dựa nhiều vào khai thác tài nguyên và lợi thế sẵn có, công nghiệp vật liệu cần từng bước chuyển sang phát triển dựa trên tri thức, công nghệ và năng lực sáng tạo; từ sản xuất tiêu hao nhiều năng lượng, phát thải cao sang mô hình sản xuất tiết kiệm tài nguyên, giảm tác động đến môi trường và nâng cao hiệu quả kinh tế. Đây cũng là con đường để doanh nghiệp nâng cao năng suất, cải thiện chất lượng sản phẩm và tham gia sâu hơn vào các chuỗi cung ứng có giá trị cao.

Con đường uốn lượn dẫn vào làng du lịch sinh thái Việt Hải, nổi bật giữa không gian xanh của núi rừng Cát Bà, mở ra hành trình khám phá vẻ đẹp hoang sơ, thanh bình của làng Việt Hải ( Ảnh: Xuân Thủy)

Đối với Hải Phòng, định hướng phát triển công nghiệp vật liệu mang ý nghĩa thiết thực trong bối cảnh thành phố phát huy lợi thế cảng biển, logistics và hệ thống các khu kinh tế, khu công nghiệp. Việc tăng cường liên kết giữa cơ sở nghiên cứu, doanh nghiệp sản xuất vật liệu và các ngành công nghiệp chủ lực sẽ tạo điều kiện hình thành chuỗi giá trị đồng bộ, giảm sự phụ thuộc vào nguồn cung bên ngoài, đồng thời mở rộng cơ hội tiếp nhận, chuyển giao và làm chủ công nghệ mới. Trong đó, các lĩnh vực vật liệu điện tử, bán dẫn, pin và lưu trữ năng lượng, vật liệu phục vụ năng lượng tái tạo, cơ khí chế tạo và đóng tàu cần được quan tâm phát triển phù hợp với định hướng và điều kiện thực tiễn.

Muốn tạo được bước chuyển căn bản, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số phải thực sự trở thành động lực của quá trình phát triển. Doanh nghiệp cần được khuyến khích đầu tư đổi mới dây chuyền, ứng dụng công nghệ tiên tiến, nâng cao hiệu quả quản trị và kiểm soát chất lượng. Cùng với đó, sự gắn kết giữa Nhà nước, doanh nghiệp, viện nghiên cứu và trường đại học có ý nghĩa quan trọng trong đào tạo nhân lực, nghiên cứu vật liệu mới, thương mại hóa kết quả khoa học và từng bước nâng cao năng lực tự chủ công nghệ.

Phát triển công nghiệp vật liệu hiện đại cũng không thể tách rời yêu cầu bảo vệ môi trường và sử dụng bền vững tài nguyên. Việc thúc đẩy kinh tế tuần hoàn, tăng cường thu hồi, tái sử dụng và tái chế vật liệu, phát triển vật liệu xanh, vật liệu không nung, kiểm soát chặt chẽ hoạt động khai thác và chế biến khoáng sản sẽ góp phần hạn chế lãng phí, giảm áp lực lên môi trường. Đồng thời, cần kiên quyết ngăn chặn, xử lý các hành vi sử dụng công nghệ lạc hậu, gây ô nhiễm và vi phạm quy định về chất lượng sản phẩm, đầu tư, tài nguyên, khoáng sản.

Những định hướng đó cũng có sự gắn kết với yêu cầu chuyển đổi xanh đang được triển khai tại đặc khu Cát Hải. Tại điểm du lịch cộng đồng Việt Hải, việc chuyển đổi phương tiện từ sử dụng nhiên liệu xăng sang xe máy điện là một minh chứng cụ thể cho quá trình đưa mục tiêu phát triển xanh vào đời sống. Ngày 30/9/2026, đặc khu Cát Hải đã tổ chức bàn giao 88 xe máy điện cho người dân và các tổ chức, lực lượng làm nhiệm vụ trên địa bàn. Hoạt động này góp phần thúc đẩy giao thông xanh, hướng tới giảm khí thải, hạn chế tiếng ồn và gìn giữ không gian sinh thái tại một điểm đến du lịch cộng đồng giàu giá trị tự nhiên.

Lễ bàn giao xe máy điện cho Nhân dân thôn Việt Hải, góp phần thúc đẩy chuyển đổi xanh, phát triển du lịch sinh thái bền vững tại đặc khu Cát Hải.

Từ thực tiễn Việt Hải có thể thấy, chuyển đổi xanh không chỉ nằm ở những mục tiêu lớn hay các chương trình dài hạn, mà được hình thành từ những thay đổi cụ thể trong phương thức sản xuất, sinh hoạt và sử dụng tài nguyên. Đối với công nghiệp vật liệu, tinh thần đó cần được thể hiện bằng việc đổi mới công nghệ, sử dụng nguyên liệu tiết kiệm, tăng cường tái chế và phát triển những sản phẩm đáp ứng yêu cầu ngày càng cao về chất lượng, hiệu quả và môi trường. Đây là mối liên hệ về định hướng phát triển bền vững, đồng thời cho thấy vai trò của mỗi địa phương trong việc cụ thể hóa các chủ trương phù hợp với điều kiện thực tiễn.

Người dân thôn Việt Hải phấn khởi đón nhận xe máy điện, chung tay thúc đẩy chuyển đổi xanh, xây dựng điểm đến du lịch sinh thái bền vững.

Với mục tiêu đến năm 2030 từng bước hình thành các chuỗi liên kết từ nghiên cứu, sản xuất, sử dụng đến thu hồi, tái chế vật liệu, Hải Phòng hướng tới nâng cao chất lượng và sức cạnh tranh của ngành công nghiệp nền tảng. Tầm nhìn đến năm 2045, thành phố phấn đấu trở thành một trong những trung tâm sản xuất, nghiên cứu và ứng dụng vật liệu hiện đại của vùng đồng bằng sông Hồng và cả nước.

Để hiện thực hóa mục tiêu đó, cần sự vào cuộc đồng bộ của các cấp, các ngành, cộng đồng doanh nghiệp và các cơ sở nghiên cứu; trong đó, nâng cao nhận thức, đổi mới tư duy và phát huy trách nhiệm của từng chủ thể giữ vai trò quan trọng. Phát triển công nghiệp vật liệu theo hướng hiện đại, xanh và bền vững không chỉ tạo nền tảng cho tăng trưởng công nghiệp mà còn góp phần nâng cao năng lực tự chủ của nền kinh tế, bảo vệ môi trường và tạo động lực cho sự phát triển bền vững của thành phố Hải Phòng trong giai đoạn mới./.

T/h: Xuân Thủy