Ngày 31/12/2025, Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Hải Phòng đã ký Quyết định xếp hạng di tích lịch sử cấp thành phố đối với Đình Đôn Lương, thuộc đặc khu Cát Hải, thành phố Hải Phòng. Việc xếp hạng nhằm tạo cơ sở pháp lý cho công tác bảo tồn, quản lý và phát huy giá trị lịch sử, văn hóa của di tích, gắn với quá trình hình thành, bảo vệ và phát triển vùng biển đảo Cát Hải.

Đình Đôn Lương là một trong những di tích tiêu biểu của khu vực cửa biển Hải Phòng, gắn bó mật thiết với đời sống tín ngưỡng, sinh hoạt văn hóa của cộng đồng cư dân ven biển qua nhiều thế kỷ. Theo các tài liệu lịch sử và hồ sơ khoa học, đình được xây dựng từ thời Lê Trung Hưng, khoảng năm 1663, dưới triều vua Lê Huyền Tông. Ban đầu, đình có kiến trúc chữ Nhị, gồm tòa tiền tế năm gian hai chái và tòa hậu cung ba gian, là trung tâm sinh hoạt tín ngưỡng quan trọng của làng Đôn Lương xưa.

Đình Đôn Lương (Cát Hải) được xếp hạng di tích lịch sử cấp thành phố

Trong quá trình tồn tại, di tích đã nhiều lần chịu tác động nặng nề của chiến tranh và thiên tai. Những năm 1968–1969, đình bị xuống cấp nghiêm trọng; đến năm 1972, do ảnh hưởng của bão gió, công trình bị sập hoàn toàn. Một phần cấu kiện kiến trúc được tháo dỡ, di dời và lưu giữ tại Bảo tàng Hải Phòng. Năm 2000, nhân dân địa phương dựng nhà thờ tạm trên nền đình cũ để duy trì sinh hoạt tín ngưỡng. Đến năm 2015, đình Đôn Lương được phục dựng trên nền đất cũ và hoàn thành vào năm 2017; nhà bia của đình được xây dựng bổ sung năm 2024.

Đình Đôn Lương hiện quay hướng Đông Nam, hướng về phía Biển Đông, nằm gần khu vực bến phà Gót cũ. Tổng thể di tích gồm nghi môn, tường bao, tiền tế, hậu cung, nhà bia và các công trình phụ trợ, tạo nên không gian tín ngưỡng trang nghiêm, hài hòa với cảnh quan vùng biển đảo.

Di tích là nơi tôn thờ bốn vị thành hoàng làng gồm Đông Hải Đại vương Đoàn Thượng, Nam Hải Đại vương Phạm Tử Nghi, Đức Đông Trấn Hải Anh Nghị Thượng đẳng thần và Tây Dực Uy Dũng Cảm Ứng Thượng đẳng thần. Trong đó, Đoàn Thượng và Phạm Tử Nghi là những nhân vật lịch sử có công lao lớn trong việc bảo vệ vùng biển, giữ gìn bờ cõi và giúp dân ổn định cuộc sống. Hai vị thành hoàng còn lại phản ánh rõ nét tín ngưỡng biển, thể hiện ước vọng của cư dân vùng đảo về sự bình yên, thuận hòa của thiên nhiên và sóng nước.

Cùng với giá trị lịch sử, đình Đôn Lương còn là trung tâm tín ngưỡng quan trọng của cộng đồng cư dân Cát Hải. Theo tư liệu, vào các dịp tháng Giêng và tháng Sáu âm lịch hằng năm, nơi đây từng diễn ra các nghi lễ và lễ hội truyền thống. Trong đó, lễ hội tháng Sáu là lễ hội chính, gắn với tín ngưỡng cầu cho thời tiết thuận lợi, biển lặng, ngư dân ra khơi an toàn. Những năm gần đây, do nhiều yếu tố, đình không tổ chức lễ hội quy mô lớn, song các nghi lễ truyền thống vẫn được duy trì vào những thời điểm quan trọng theo tập quán văn hóa tín ngưỡng biển.

Đình Đôn Lương hiện lưu giữ nhiều di vật, cổ vật có giá trị như bia đá, thạch trụ, đại tự có niên đại từ thế kỷ XVII–XVIII. Đây là những tư liệu vật chất quý giá, góp phần minh chứng cho lịch sử hình thành làng xã, tín ngưỡng và quá trình xác lập chủ quyền vùng cửa biển Cát Hải trong thời kỳ Lê Trung Hưng. Cùng với các di tích ven biển khác, đình Đôn Lương là minh chứng sinh động cho vai trò, vị trí của Hải Phòng trong tiến trình bảo vệ chủ quyền và lãnh thổ quốc gia.

Theo Quyết định của Ủy ban nhân dân thành phố Hải Phòng, Ủy ban nhân dân đặc khu Cát Hải và các cơ quan, đơn vị liên quan có trách nhiệm thực hiện quản lý nhà nước đối với di tích theo đúng quy định của pháp luật về di sản văn hóa, bảo đảm giữ gìn các yếu tố gốc cấu thành di tích, đồng thời phát huy giá trị phục vụ giáo dục truyền thống và phát triển văn hóa, du lịch địa phương.

Việc xếp hạng di tích lịch sử cấp thành phố đối với Đình Đôn Lương thể hiện sự quan tâm của chính quyền thành phố Hải Phòng trong công tác bảo tồn di sản văn hóa, góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa biển đảo, tạo nền tảng để địa phương tiếp tục phát huy giá trị di tích gắn với định hướng phát triển bền vững trong thời gian tới.

T/h: Xuân Thuỷ