Nằm trên địa bàn thôn Tiến Lộc, đặc khu Cát Hải, thành phố Hải Phòng, cụm di tích lịch sử – văn hóa đình – chùa Gia Lộc là một trong những không gian tín ngưỡng tiêu biểu, gắn bó mật thiết với quá trình hình thành, phát triển của cộng đồng cư dân vùng biển đảo. Với những giá trị đặc sắc về lịch sử, kiến trúc, văn hóa và tín ngưỡng dân gian, cụm di tích đã được UBND thành phố Hải Phòng xếp hạng di tích lịch sử – văn hóa cấp thành phố theo Quyết định số 124/QĐ-UBND ngày 09/01/2004.

Công tác chuẩn bị cho Lễ hội truyền thống  21 tháng Giêng

Theo các nguồn tư liệu lịch sử và truyền ngôn dân gian, Đình – Chùa Gia Lộc có lịch sử tồn tại lâu đời, phản ánh rõ nét đời sống tinh thần phong phú của cư dân ven biển Cát Hải. Trải qua nhiều thế hệ, nơi đây trở thành trung tâm sinh hoạt tín ngưỡng, nơi hội tụ niềm tin tâm linh của cộng đồng, đồng thời là không gian gìn giữ, trao truyền các giá trị văn hóa truyền thống của người dân vùng đảo.

Rước kiệu trong Lễ hội truyền thống 21 tháng Giêng

Đình Gia Lộc là nơi thờ các vị Thành hoàng làng, tiêu biểu là Đông Hải Đại vương – vị thần được nhân dân tôn kính như người có công với nước, với dân, che chở cho ngư dân trong quá trình mưu sinh trên biển. Việc thờ phụng Thành hoàng thể hiện rõ nét đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, đồng thời phản ánh khát vọng về cuộc sống bình yên, mưa thuận gió hòa, sóng yên biển lặng của cư dân miền biển.

Rước kiệu trong Lễ hội truyền thống 21 tháng Giêng

Chùa Gia Lộc mang đậm dấu ấn Phật giáo, là nơi nhân dân gửi gắm niềm tin vào giáo lý từ bi, hướng thiện, tu nhân tích đức. Trải qua thời gian và những biến động lịch sử, chùa vẫn giữ vai trò quan trọng trong đời sống tâm linh của người dân địa phương. Không gian chùa thanh tịnh, hài hòa giữa kiến trúc và cảnh quan, góp phần tạo nên sự cân bằng tinh thần, hướng con người tới các giá trị nhân văn, đạo đức truyền thống.

Đáng chú ý, cụm di tích đình – chùa Gia Lộc hiện còn lưu giữ nhiều cổ vật có giá trị về mặt lịch sử và mỹ thuật. Các pho tượng Phật, tượng thờ cùng hệ thống bia ký, hoành phi, câu đối mang phong cách nghệ thuật truyền thống là những tư liệu quý, giúp các nhà nghiên cứu có thêm cơ sở khoa học để tìm hiểu về lịch sử vùng biển Hải Phòng. Thông qua những di vật này, bức tranh sinh động về phong tục tập quán, tín ngưỡng và đời sống tinh thần của cư dân đảo xa được tái hiện rõ nét, góp phần làm phong phú thêm kho tàng di sản văn hóa dân tộc.

Rước kiệu trong Lễ hội truyền thống 21 tháng Giêng

Song hành với giá trị vật thể, di tích đình – chùa Gia Lộc còn nổi bật với hệ thống lễ hội truyền thống mang đậm bản sắc văn hóa biển. Hằng năm, tại đây diễn ra hai kỳ lễ hội lớn, thu hút đông đảo nhân dân địa phương và du khách thập phương.

Đua thuyền rồng trong Lễ hội truyền thống 21 tháng Giêng

Lễ hội diễn ra vào ngày 21 tháng Giêng âm lịch là sự kiện văn hóa – tín ngưỡng quan trọng, mở đầu cho một năm mới với nhiều kỳ vọng tốt lành. Điểm nhấn của lễ hội là hội đua thuyền rồng truyền thống, gắn liền với đời sống lao động của ngư dân vùng biển. Những chiếc thuyền rồng rẽ sóng không chỉ thể hiện tinh thần thượng võ, sức mạnh cộng đồng mà còn mang ý nghĩa cầu mong mưa thuận gió hòa, mùa đánh bắt bội thu. Cùng với đó là nghi lễ rước nước từ biển về miếu Các Mái, mang ý nghĩa tượng trưng cho việc rước tiên thánh, thể hiện sự gắn kết thiêng liêng giữa con người và biển cả.

Rước kiệu trong Lễ hội truyền thống 21 tháng Giêng

Lễ hội thứ hai được tổ chức vào các ngày 12, 13 và 14 tháng 6 âm lịch, là dịp để nhân dân long trọng tổ chức tế lễ ngài Đông Hải Đại vương. Theo nghi thức truyền thống, ngài được rước từ miếu Mẫu và miếu Các Mái về đình Gia Lộc để tiến hành các nghi lễ trang nghiêm. Đây là dịp cộng đồng thể hiện lòng tri ân đối với các bậc tiền nhân, đồng thời củng cố tinh thần đoàn kết, gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa truyền thống của địa phương.

Rước kiệu trong Lễ hội truyền thống 21 tháng Giêng

Trải qua nhiều thế kỷ, cụm di tích đình – chùa Gia Lộc không chỉ là nơi sinh hoạt tín ngưỡng mà còn là biểu tượng văn hóa tiêu biểu của vùng biển Cát Hải. Những giá trị lịch sử, văn hóa được bảo lưu tại di tích đã và đang góp phần giáo dục truyền thống, hun đúc lòng tự hào quê hương cho các thế hệ hôm nay và mai sau.

Trong bối cảnh hội nhập và phát triển, việc bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị cụm di tích đình – chùa Gia Lộc có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Đây không chỉ là trách nhiệm của chính quyền và nhân dân địa phương mà còn là một phần trong chiến lược gìn giữ di sản văn hóa dân tộc, gắn bảo tồn với phát triển du lịch văn hóa, tâm linh bền vững. Với những giá trị đặc sắc đã được khẳng định, đình – chùa Gia Lộc xứng đáng là điểm tựa tinh thần, là địa chỉ văn hóa tiêu biểu trong đời sống cộng đồng cư dân vùng biển Hải Phòng./.

T/h: Xuân Thuỷ